فرافکنی خاطرات به چه معناست؟

گاهی واکنش روانی فرد به یک موقعیت، از شدت و کیفیت محرک فعلی فراتر می رود. یک انتقاد ساده می تواند احساس تحقیر شدیدی ایجاد کند، فاصله گرفتن کوتاه مدت یک فرد می تواند اضطراب رهاشدگی را فعال کند یا رفتار معمولی یک شخصیت صاحب قدرت، احساس ترس و ناتوانی شدیدی را به وجود آورد. در چنین موقعیت هایی، تجربه روانی فرد الزاماً محدود به اکنون نیست؛ بلکه ممکن است بخشی از تجربه های گذشته در وضعیت فعلی فعال شده باشد.

از دیدگاه روان شناسی تحلیلی، بررسی چنین واکنش هایی بدون توجه به تاریخچه روانی فرد ناقص است. سعیده امانی، به عنوان بهترین روانشناس در کرج، با رویکرد روان شناسی تحلیلی یونگ، بر اهمیت شناخت لایه های عمیق تر تجربه روانی و الگوهایی تأکید دارد که می توانند در روابط و انتخاب های فرد تکرار شوند. در این چارچوب، خاطرات کودکی صرفاً رویدادهایی متعلق به گذشته نیستند؛ برخی از آن ها ممکن است به همراه بار عاطفی خود در ساختار روان باقی بمانند و در مواجهه با موقعیت های مشابه دوباره فعال شوند.

فرافکنی خاطرات را می توان در همین نقطه بررسی کرد: جایی که تجربه گذشته، از طریق محتوای روانی درونی شده، بر ادراک فرد از دیگری و رابطه فعلی اثر می گذارد. بنابراین پرسش اصلی این مقاله این نیست که فرافکنی چیست، بلکه این است که خاطرات و تجربیات گذشته چگونه به بخشی از الگوی ادراک و رابطه ما تبدیل می شوند و چه زمانی آن ها را بر دیگران فرافکنی می کنیم؟

فرافکنی خاطرات در فرایند خودشناسی تحلیلی

در روان شناسی تحلیلی، هدف صرفاً حذف واکنش یا کنترل رفتاری آن نیست. مسئله مهم تر، افزایش آگاهی نسبت به محتوایی است که پشت واکنش قرار دارد. اولین مرحله، مشاهده الگوهای تکرارشونده است. اگر فرد متوجه شود که در روابط مختلف، در برابر موقعیت های مشابه واکنش مشابهی نشان می دهد، می توان این تکرار را به عنوان یک داده روان شناختی بررسی کرد.

مرحله بعد، شناسایی محرک است. چه چیزی در رفتار فرد مقابل باعث فعال شدن این واکنش شد؟ آیا محرک فعلی واقعاً با تجربه گذشته مشابه است یا فقط یک تداعی روانی ایجاد کرده است؟ در مرحله بعد باید به تاریخچه تجربه توجه کرد. آیا این احساس در گذشته نیز وجود داشته است؟ در چه رابطه ای؟ نسبت به چه کسی؟ و چه معنایی داشته است؟

در این فرایند، هدف بازگشت وسواس گونه به گذشته نیست؛ بلکه گذشته باید تا جایی بررسی شود که بتواند به فهم تجربه اکنون کمک کند. در رویکرد یونگی، مواجهه آگاهانه با محتوای ناخودآگاه می تواند بخشی از فرایند گسترده تر خودشناسی و فردیت یابی باشد. از این منظر، شناخت عقده ها و سایه به معنای حذف آن ها نیست؛ بلکه به معنای افزایش آگاهی نسبت به نیروهایی است که ممکن است بدون آگاهی فرد بر ادراک و انتخاب های او اثر بگذارند.

خاطرات چگونه از گذشته وارد تجربه روانی امروز می شوند؟

خاطره صرفاً ثبت یک رویداد در ذهن نیست. یک تجربه گذشته، به ویژه زمانی که با هیجان شدید همراه بوده باشد، می تواند در کنار تصویر، معنا، احساس و برداشت فرد از خود و دیگری در ساختار روانی باقی بماند. برای مثال، کودک ممکن است بارها در موقعیتی قرار گرفته باشد که هنگام ابراز نیاز، با بی توجهی مواجه شود. آنچه در روان او باقی می ماند فقط یک یا چند صحنه مشخص نیست؛ بلکه ممکن است مجموعه ای از معناها نیز شکل بگیرد: نیازهای من مهم نیست، نباید به دیگری وابسته شوم یا اگر به کسی نزدیک شوم، ممکن است طرد شوم.

در بزرگسالی، موقعیتی مشابه می تواند این سازمان روانی قدیمی را فعال کند. در این حالت، واکنش فرد فقط پاسخی به رویداد فعلی نیست؛ تجربه فعلی با شبکه ای از تداعی ها و عواطف گذشته پیوند می خورد. به همین دلیل، برای فهم برخی واکنش های شدید در روابط، صرفاً بررسی رفتار فرد مقابل کافی نیست. باید بررسی کرد که این رفتار چه تجربه ها و تصاویر درونی شده ای را در فرد فعال کرده است.

فرافکنی خاطرات کودکی چگونه شکل می گیرد؟

فرافکنی خاطرات کودکی معمولاً به این معنا نیست که فرد یک خاطره مشخص را آگاهانه به دیگری نسبت می دهد. فرایند می تواند بسیار پیچیده تر باشد. یک تجربه اولیه ممکن است ابتدا به شکل یک رویداد عاطفی تجربه شود. سپس کودک بر اساس ظرفیت شناختی و رابطه ای خود، معنایی از آن بسازد. این معنا در کنار هیجان و تصاویر مربوط به افراد مهم زندگی سازمان پیدا می کند و می تواند بعدها بر نحوه ادراک روابط اثر بگذارد. می توان این مسیر را به صورت زیر در نظر گرفت:

تجربه اولیه → هیجان → معنا دادن به تجربه → شکل گیری بازنمایی درونی → سازمان یابی در عقده → فعال شدن در موقعیت مشابه → فرافکنی یا بازتولید الگو

در این فرایند، مهم است میان رویداد واقعی و تجربه روانی فرد از آن رویداد تمایز قائل شویم. دو کودک ممکن است در شرایط مشابهی قرار بگیرند، اما به دلیل تفاوت در ساختار روانی، رابطه با مراقبان و نحوه معنا دادن به تجربه، آثار متفاوتی از آن تجربه در روانشان باقی بماند. بنابراین فرافکنی تجربیات کودکی را نباید به شکل یک رابطه ساده و قطعی میان یک اتفاق در کودکی و یک رفتار در بزرگسالی در نظر گرفت. آنچه اهمیت دارد، نحوه سازمان یافتن تجربه در روان و ارتباط آن با سایر ساختارهای ناخودآگاه است.برای بررسی بیشتر مفهوم کودک درون و چگونگی ارتباط تجربه های کودکی با ساختار روانی فرد، می توانید به مقاله کودک درون چیست و چطور آن را بشناسیم؟ مراجعه کنید.

نقش عقده در فرافکنی تجربیات کودکی

در روان شناسی تحلیلی یونگ، عقده مجموعه ای سازمان یافته از تصاویر، خاطرات، عواطف و تداعی هایی است که حول یک هسته عاطفی شکل گرفته اند. بنابراین وقتی از ارتباط خاطرات گذشته با فرافکنی صحبت می کنیم، مفهوم عقده اهمیت اساسی پیدا می کند. عقده را نمی توان صرفاً معادل یک خاطره دانست. خاطره ممکن است بخشی از محتوای عقده باشد، اما عقده ساختاری پیچیده تر است که بار هیجانی، تصاویر درونی و معناهای مرتبط با یک تجربه یا موضوع را نیز دربر می گیرد.

عقده چگونه تجربه های گذشته را در روان سازمان دهی می کند؟

تجربه های گذشته به ویژه زمانی که با هیجان های شدید همراه باشند، لزوماً به شکل خاطراتی جدا و مستقل در روان باقی نمی مانند. یک تجربه می تواند با احساسات، تصاویر ذهنی، برداشت فرد از خودش و تصویری که از دیگری ساخته است پیوند بخورد و به تدریج مجموعه ای عاطفی را شکل دهد. در روان شناسی تحلیلی یونگ، مفهوم عقده برای توضیح چنین سازمان یافتگی روانی اهمیت دارد؛ زیرا عقده حول یک هسته عاطفی شکل می گیرد و می تواند خاطرات و تداعی های مرتبط با آن را به یکدیگر متصل کند.

برای مثال، کودکی را در نظر بگیریم که بارها هنگام اشتباه کردن با تحقیر یا سرزنش مواجه شده است. آنچه از این تجربه در روان او باقی می ماند، فقط خاطره یک موقعیت یا یک جمله نیست؛ بلکه ممکن است احساس شرم، ترس از قضاوت، تصویر والد انتقادگر و احساس ناکافی بودن نیز به آن متصل شوند. با تکرار چنین تجربه هایی، این عناصر می توانند در کنار یکدیگر سازمان پیدا کنند و به ساختاری عاطفی تبدیل شوند که بعدها در موقعیت های مشابه فعال می شود.

فعال شدن این ساختار در بزرگسالی می تواند باعث شود یک اتفاق در زمان حال، واکنشی شدیدتر از آنچه صرفاً بر اساس شرایط موجود انتظار می رود ایجاد کند. برای نمونه، انتقاد یک مدیر ممکن است فقط به عنوان یک بازخورد حرفه ای تجربه نشود و احساس شرم یا ترس از تحقیر را که با تجربه های قبلی پیوند دارد، دوباره فعال کند. در این حالت، فرد همچنان با یک موقعیت واقعی در زمان حال مواجه است، اما تجربه روانی او فقط از همان موقعیت فعلی تشکیل نشده است.

از این منظر، نقش عقده در فرافکنی خاطرات گذشته را می توان در همین پیوند میان محرک فعلی و سازمان روانی گذشته دید. وقتی یک فرد یا موقعیت، هسته عاطفی یک عقده را فعال می کند، محتوای مرتبط با آن می تواند بر نحوه ادراک فرد از دیگری اثر بگذارد. بنابراین ممکن است بخشی از معنایی که فرد به رفتار دیگری نسبت می دهد، از تجربه فعلی ناشی شود و بخشی دیگر از تاریخچه عاطفی او.

در نتیجه، فرافکنی در اینجا صرفاً به معنای دیدن یک ویژگی شخصی در دیگری نیست؛ بلکه می تواند بخشی از فرایندی باشد که طی آن محتوای عاطفی گذشته، در مواجهه با یک موقعیت جدید دوباره فعال می شود و بر ادراک رابطه اثر می گذارد. برای شناخت دقیق تر ساختار و کارکرد عقده در روان شناسی تحلیلی، مقاله عقده چیست؟ آشنایی کامل با عقده یونگ را مطالعه کنید.

تجربه رابطه با والدین چگونه بر روابط بزرگسالی اثر می گذارد؟

رابطه کودک با والدین و مراقبان اصلی، یکی از نخستین زمینه هایی است که در آن کودک درباره خود، دیگری و ماهیت رابطه شکل می دهد. کودک در این روابط فقط اتفاقات را تجربه نمی کند؛ بلکه از نحوه دریافت محبت، توجه، انتقاد، کنترل یا طرد، معناهایی درباره روابط می سازد. به همین دلیل، تجربه رابطه با والدین می تواند در شکل گیری انتظارات و الگوهایی نقش داشته باشد که بعدها در روابط دیگر نیز فعال می شوند.

برای مثال، کودکی که بارها هنگام ابراز نیاز با بی توجهی مواجه شده است، ممکن است به تدریج به این نتیجه برسد که نشان دادن نیاز، احتمالاً به نادیده گرفته شدن منجر می شود. اگر این تجربه در روان او تثبیت شود، در بزرگسالی نیز ممکن است در یک رابطه صمیمی، فاصله گرفتن شریک عاطفی را صرفاً به عنوان یک اتفاق فعلی نبیند؛ بلکه این رفتار می تواند احساس قدیمیِ دیده نشدن یا مهم نبودن را فعال کند.

در چنین شرایطی، فرد ممکن است رفتار شریک خود را از خلال تجربه های قبلی تفسیر کند. برای مثال، یک کاهش موقت در میزان توجه می تواند به معنای دیگر برای او مهم نیستم یا دوباره قرار است رها شوم تجربه شود، حتی اگر شواهد موجود هنوز چنین نتیجه ای را تأیید نکند. در اینجا گذشته جای واقعیت اکنون را به طور کامل نمی گیرد، اما می تواند بر معنایی که فرد از واقعیت فعلی استخراج می کند اثر بگذارد.

همین فرایند می تواند در روابط فرد با شخصیت های صاحب قدرت نیز دیده شود. کودکی که رابطه ای مبتنی بر ترس، کنترل یا انتقاد مداوم را تجربه کرده است، ممکن است در بزرگسالی نسبت به موقعیت هایی که در آن فرد دیگری قدرت بیشتری دارد، حساسیت خاصی نشان دهد. بنابراین یک مدیر، استاد یا حتی شریک عاطفی می تواند بدون آنکه الزاماً همان ویژگی های والد را داشته باشد، بخشی از تجربه رابطه ای گذشته را فعال کند.

به این ترتیب، فرافکنی تجربیات کودکی الزاماً به معنای انتقال مستقیم یک خاطره از والد به فرد جدید نیست. آنچه ممکن است از گذشته وارد رابطه فعلی شود، شبکه ای از احساسات، انتظارات و معناهای رابطه ای است که در تجربه های اولیه شکل گرفته اند. برای بررسی یکی از مهم ترین این الگوها، یعنی تجربه رهاشدگی و ارتباط آن با روابط بعدی، می توانید به مقاله ارتباط تله رهاشدگی با نظریه دلبستگی مراجعه کنید.

چرا خاطرات گذشته فرافکنی می شوند؟

پرسش چرا خاطرات گذشته فرافکنی می شوند؟ را نمی توان با یک علت واحد پاسخ داد. فرافکنی خاطرات گذشته حاصل تعامل چند فرایند روانی است. در ادامه به دلایلی که باعش می شود تا خاطرات گذشته باعث فرافکنی در بزرگسالی شود را بررسی خواهیم کرد.

• فعال شدن تجربه گذشته در موقعیت مشابه: وقتی موقعیت فعلی شباهتی معنادار با تجربه ای گذشته داشته باشد، ممکن است محتوای عاطفی مرتبط با آن تجربه فعال شود. این شباهت الزاماً ظاهری نیست. ممکن است فرد فعلی هیچ شباهت فیزیکی به والد نداشته باشد، اما نوع رابطه، میزان قدرت، فاصله عاطفی یا نحوه پاسخ دادن او، تجربه قبلی را فعال کند.
• تکرار الگوی آشنا: روان انسان گاهی در روابط، به سمت الگوهای آشنا کشیده می شود؛ حتی اگر آن الگوها لزوماً مطلوب نباشند. در این شرایط، فرد ممکن است در رابطه جدید با همان ساختار عاطفی قدیمی روبه رو شود. این مسئله می تواند توضیح دهد که چرا برخی الگوهای رابطه ای در زندگی فرد بارها تکرار می شوند.
• تلاش روان برای معنا دادن به تجربه های حل نشده: تجربه هایی که از نظر روانی هنوز معنای تثبیت شده و یکپارچه ای پیدا نکرده اند، می توانند در موقعیت های بعدی دوباره فعال شوند. در این شرایط، فرد ممکن است تلاش کند تجربه فعلی را با چارچوبی که از گذشته در اختیار دارد تفسیر کند. بنابراین ممکن است به جای اینکه ابتدا بپرسد این شخص اکنون چه می کند؟، ناخودآگاه از الگوی قدیمی خود برای پاسخ به این سؤال استفاده کند که این رفتار برای من چه معنایی دارد؟
• نقش اجبار به تکرار در بازتولید الگوهای رابطه ای: در ادبیات روان کاوانه، مفهوم اجبار به تکرار برای توضیح بازگشت برخی الگوهای عاطفی اهمیت دارد. فرد ممکن است در روابط مختلف، به شکل های متفاوت، دوباره با ساختاری آشنا مواجه شود. در چنین شرایطی، فرافکنی خاطرات می تواند یکی از مسیرهایی باشد که تجربه گذشته را وارد رابطه جدید می کند.

فرافکنی گذشته روی دیگران چگونه واقعیت رابطه را تغییر می دهد؟

یکی از نکات مهم در بررسی فرافکنی خاطرات گذشته این است که فرافکنی صرفاً بر برداشت فرد اثر نمی گذارد؛ در برخی تعاملات، می تواند بر خود رابطه نیز اثر بگذارد. برای مثال، فردی که انتظار طرد شدن دارد ممکن است به شکل مداوم اطمینان خواهی کند، شریک خود را آزمایش کند یا نسبت به فاصله های کوچک واکنش شدیدی نشان دهد. شریک نیز ممکن است در واکنش به این فشار، واقعاً فاصله بیشتری بگیرد. در اینجا یک چرخه شکل می گیرد:

تجربه گذشته → انتظار ناخودآگاه → رفتار فرد → واکنش دیگری → تأیید انتظار اولیه

این چرخه را می توان در پیوند با مفهوم همانندسازی فرافکنانه بررسی کرد؛ مفهومی که در آن فرد صرفاً محتوایی را به دیگری نسبت نمی دهد، بلکه تعامل او با دیگری نیز می تواند در شکل گیری پاسخ طرف مقابل نقش داشته باشد. به همین دلیل، در روابط پیچیده، بررسی یک رفتار به صورت منفرد کافی نیست. باید چرخه تعاملی میان دو نفر و نقش تجربه های پیشین هر دو طرف را نیز در نظر گرفت.

رابطه فرافکنی خاطرات با سایه چیست؟

در روان شناسی تحلیلی یونگ، مفهوم سایه به بخش هایی از شخصیت اشاره دارد که فرد آن ها را به طور کامل نپذیرفته یا از آگاهی خود کنار گذاشته است. رابطه سایه با فرافکنی زمانی اهمیت پیدا می کند که فرد بخشی از ویژگی ها، هیجانات یا تمایلات پذیرفته نشده خود را در دیگری مشاهده کند.برای مثال، فردی که خشم خود را به شدت سرکوب کرده است، ممکن است در مواجهه با خشم دیگران واکنش بسیار شدیدی داشته باشد.

در چنین شرایطی، پرسش تحلیلی فقط این نیست که چرا آن فرد عصبانی است؟ بلکه این نیز مطرح می شود که این ویژگی چه چیزی را در روان من فعال می کند؟در این معنا، دیگری می تواند به سطحی تبدیل شود که بخشی از محتوای ناآشنا یا پذیرفته نشده روان فرد در آن دیده شود. برای مطالعه مستقل مفهوم سایه، می توانید مقاله بررسی کامل کهن الگوی سایه را مطالعه کنید.

چهار نمونه از فرافکنی تجربه های گذشته در بزرگسالی

تجربه طرد شدن و حساسیت به فاصله عاطفی

فرض کنیم فردی در دوران کودکی بارها زمانی که نیاز به توجه یا همراهی داشته، با بی توجهی والدین مواجه شده است. ممکن است در همان سال ها این تجربه برای او با احساسی مانند وقتی به کسی نیاز دارم، ممکن است مرا نادیده بگیرد همراه شده باشد. این تجربه در صورت تکرار می تواند به بخشی از الگوی عاطفی او در روابط تبدیل شود.سال ها بعد، همین فرد وارد یک رابطه عاطفی می شود. شریک او یک روز به دلیل مشغله کاری کمتر از معمول پیام می دهد و فرصت کمتری برای صحبت کردن دارد.

از نظر عینی، این رفتار لزوماً به معنای طرد یا کاهش علاقه نیست؛ اما ممکن است در فرد احساس اضطراب، ناامنی یا ترس از دست دادن رابطه ایجاد کند.اگر تجربه گذشته در این موقعیت فعال شده باشد، فرد ممکن است رفتار شریک خود را نه فقط بر اساس شرایط فعلی، بلکه بر اساس معنایی که از تجربه های قبلی در ذهن او شکل گرفته است تفسیر کند. در این حالت، کمتر در دسترس بودن می تواند به دیگر برایش مهم نیستم تبدیل شود و واکنش فرد بیشتر از آنکه صرفاً پاسخ به موقعیت فعلی باشد، تحت تأثیر تجربه گذشته قرار بگیرد.

• تجربه انتقاد و ترس از ناکافی بودن

کودکی را در نظر بگیریم که در محیطی رشد کرده است که اشتباه های او مرتباً با سرزنش، مقایسه یا تحقیر پاسخ داده می شده است. در چنین شرایطی ممکن است اشتباه کردن به تدریج با احساس شرم و ترس از قضاوت پیوند بخورد و فرد نسبت به ارزیابی دیگران حساس شود.این فرد در بزرگسالی وارد محیط کاری می شود و مدیرش درباره بخشی از عملکرد او بازخورد اصلاحی می دهد.

مدیر ممکن است صرفاً به یک خطا اشاره کرده و پیشنهاد اصلاح آن را مطرح کرده باشد، اما فرد واکنش عاطفی بسیار شدیدی نشان می دهد؛ برای مثال احساس می کند تحقیر شده، ارزشمندی او زیر سؤال رفته یا مدیر او را فردی ناتوان می داند.در چنین موقعیتی، ممکن است بخشی از واکنش فرد مربوط به رفتار واقعی مدیر باشد و بخشی دیگر با تجربه های قدیمی انتقاد و تحقیر ارتباط داشته باشد. در نتیجه، مدیر فعلی می تواند به محرکی تبدیل شود که احساسات و معنای مرتبط با تجربه های گذشته را فعال می کند.

• تجربه کنترل شدن و واکنش شدید به محدودیت

فردی را تصور کنیم که در کودکی در محیطی بسیار کنترل گر رشد کرده است؛ محیطی که در آن تصمیم های شخصی او دائماً زیر نظر بوده و مخالفت با خواسته های والدین با تنبیه یا تهدید همراه می شده است. در چنین شرایطی، کنترل شدن ممکن است به تدریج برای او معنایی فراتر از یک رفتار معمولی پیدا کند و با احساس از دست دادن اختیار یا ناامنی همراه شود.

این فرد در بزرگسالی وارد رابطه ای می شود که شریک عاطفی او درباره رفت وآمد یا برنامه روزانه اش سؤال می کند. ممکن است بخشی از این پرسش ها در محدوده یک رابطه سالم باشد، اما فرد آن را به سرعت به عنوان تلاش برای کنترل خود تفسیر کند و واکنشی شدید نشان دهد؛ حتی پیش از آنکه شواهد کافی برای چنین برداشتی وجود داشته باشد.

در این حالت، تجربه فعلی می تواند با تجربه رابطه ای گذشته پیوند بخورد. فرد فقط به رفتار شریک خود پاسخ نمی دهد، بلکه ممکن است با احساسی مواجه شود که ریشه آن در تجربه های قبلیِ کنترل و محدود شدن قرار دارد. بنابراین لازم است میان کنترل واقعی در رابطه فعلی و فعال شدن تجربه کنترل شدن در گذشته تمایز گذاشته شود.

• تجربه بی ثباتی عاطفی و انتظار ترک شدن

فرض کنیم فردی در دوران کودکی با مراقبی روبه رو بوده که رفتار عاطفی او قابل پیش بینی نبوده است؛ گاهی بسیار نزدیک و حمایتگر بوده و گاهی بدون توضیح فاصله گرفته یا در دسترس نبوده است. چنین تجربه ای می تواند برای کودک این تصور را ایجاد کند که رابطه و محبت دیگری پایدار نیست و ممکن است هر لحظه از بین برود.در بزرگسالی، همین فرد ممکن است در یک رابطه عاطفی نسبت به کوچک ترین تغییر در رفتار شریک خود حساس شود.

برای مثال، اگر شریک او بعد از یک اختلاف چند ساعت سکوت کند، فرد ممکن است خیلی سریع به این نتیجه برسد که رابطه در حال پایان است یا قرار است ترک شود.در اینجا سکوت واقعی است، اما معنایی که به آن داده می شود ممکن است فقط از موقعیت فعلی نیاید. اگر تجربه رهاشدگی گذشته فعال شده باشد، سکوت کوتاه مدت می تواند احساس بسیار عمیق تری از فقدان و ناامنی ایجاد کند. به همین دلیل، برای فهم واکنش فرد باید هم رفتار فعلی شریک و هم تاریخچه عاطفی فرد بررسی شود.

چگونه می توان خاطرات فرافکنی شده را از واقعیت رابطه تفکیک کرد؟

تشخیص فرافکنی به معنای بی اعتبار کردن برداشت فرد از واقعیت نیست. این نکته اهمیت زیادی دارد؛ زیرا گاهی رفتار طرف مقابل واقعاً آسیب زا، طردکننده یا کنترل گر است. بنابراین در رویکرد تحلیلی، مسئله این نیست که هر واکنش شدید را فوراً فرافکنی بنامیم. پرسش دقیق تر این است که چه مقدار از تجربه فعلی متعلق به موقعیت حاضر است و چه مقدار از آن با تاریخچه روانی فرد پیوند دارد. برای بررسی این تمایز می توان چند سطح را از یکدیگر جدا کرد:

• واقعیت بیرونی: طرف مقابل دقیقاً چه گفت یا چه کرد؟
• واکنش هیجانی: من چه احساسی پیدا کردم؟
• تداعی: این موقعیت مرا به یاد چه تجربه یا رابطه ای می اندازد؟
• معنای شخصی: رفتار طرف مقابل برای من چه معنایی پیدا کرد؟
• الگوی تاریخی: آیا این نوع واکنش یا رابطه قبلاً نیز تکرار شده است؟

این تفکیک به فرد کمک می کند میان آنچه اکنون اتفاق افتاده و آنچه تجربه فعلی در روان او فعال کرده است تمایز ایجاد کند.