وسواس چیست و انواع آن کدام است ؟

وسواس چیست ؟

در بیانی ساده به سوال وسواس چیست باید بگوییم : عقده ، هیجان یا تکانه‌ای عصبی می باشد،که به شکلی متوالی برخلاف میل بیمار از شکل ناخودآگاه به صورت خودآگاه درآمده و باعث ایجاد پالس‌های عصبی خاص می‌شود تا در او ناراحتی و اضطراب برانگیزد و در نتیجه فرد برای رهایی از آن فشار عصبی، اقدام به انجام عملی خاص کند.

به بیان ساده تر می توان گفت : وسواس نوعی اختلال است که ذهن و رفتار فرد را به گونه ای درگیر می کند که همه فعالیت ها و زندگی‌ روزانه او را تحت تاثیر قرار می دهد. ممکن است خیلی از ما به این حس دچار باشیم اما تا زمانی که موجب آسیب به زندگی روزمره ما نشود، نمی توان گفت که دچار وسواس شده ایم.
اختلال وسواس عموما به دو صورت در افراد ظاهر می شود و در صورت عمل نکردن به آن موجب ایجاد اضطراب می شود.

ریشه وسواس چیست ؟

در بالا گفتیم وسواس چیست؟ اما ریشه ی آن از چه چیزی است ؟ باید بگوییم ریشه بیماری وسواس ، اضطراب است. اگر بیمار در برابر انجام کارهای وسواسی مقاومت کند، بیشتر مضطرب میشود.شما میتوانید برای اطلاعات بیشتر در مورد اضطراب و تفاوت اضطراب با استرس مقاله آن را مطالعه نمایید.

انواع وسواس

۱- وسواس فکری

اختلال وسواس فکری مربوط به ذهن بوده و ذهن را تحت تاثیر قرار می‌دهد. افکار وسواس گونه مدام به سراغ فرد می آید و مانع از انجام کار های روزانه، در وی می گردد. وسواس فکری متداول در اختلال وسواس به شرح زیر هستند:

• ترس از آلودگی به وسیله میکروبها یا آلوده کردن دیگران.
• ترس از نجس شدن یا نجس شدن دیگران
• ترس از دست دادن کنترل و آسیب رساندن به خود یا دیگران.
•  افکار یا تصاویر جنسی خشن.
• فکر کردن بیش از اندازه به باورهای مذهبی و فلسفی .
• ترس از دست دادن یا نداشتن چیزهایی که شاید روزی مورد نیاز باشند.
• این عقیده که همه چیز باید مرتب و منظم باشد (نظم و تقارن).
• توجه افراطی به خوش شانسی یا بدشانسی در هر زمینه ای (باورهای خرافی).

علائم وسواس فکری چیست؟

اگر برای شما سوال است علائم وسواس چیست؟ در زیر به خصوصیات افراد دارای وسواس فکری اشاره میکنیم :

• تکانه های ذهنی زیاد
• مضطرب بودن
• احساس ترس
• افسردگی
• حساسیت نسبت به مسائلی مثل پاکیزگی
• منزوی بودن
• تفکر و رفتار وسواسی نسبت به اعمالی که در کودکی بسیار نسبت به انجام آنها ترغیب شده اند

۲-وسواس عملی

اختلال وسواس عملی مربوط به کارهایی است که فرد خود را موظف به تکرار آن ها می داند و در صورتی که تکرار نکند دچار نگرانی شدید می شود. رفتارهای وسواس عملی متداول در اختلال وسواس به شرح زیر هستند:

• بررسی افراطی و تکراری وسایل مثل قفل‌ها و کلیدها.
•  سرکشی مداوم به عزیزان برای اطمینان از سلامت و امنیت آنها.
• شمارش، ضربه زدن و تکرار حرکات خاص یا انجام سایر امور بی معنی در جهت کاهش اضطراب.
• صرف وقت زیاد برای شستشو و نظافت.
• مرتب و منظم کردن وسایل.
• دعا کردن افراطی یا اجرای آداب مذهبی به خاطر ترس از پیامدهای عدم انجام آنها
• جمع آوری اشیاء غیرضروری مثل روزنامه‌های قدیمی یا ظروف خالی غذا.

علل بروز اختلال وسواس :

هرچند دلایل وسواس، کاملاً شناخته‌شده نیست، اما موارد زیر تأثیر زیادی در ابتلاء به این بیماری دارد:

1.  تغییرات جسمی و بدنی
2.  محیط
3. کمبود سروتونین
4.  سابقه خانوادگی
5. زندگی پر از استرس

تأثیرات وسواس

عوارض وسواس فکری : در ادامه به تاثیرات وسواس روی زندگی فرد مبتلا به اختلال وسواس اشاره میکنیم :

• اتلاف وقت
• عدم توانایی در تمرکز حواس و ایجاد حواس‌پرتی
• بازماندن از کارهای اصلی (از جمله تحصیل ، مطالعه و درس خواندن و افت تحصیلی)
• خستگی ذهن و بی‌حوصله شدن فرد
• مشکل در برقراری ارتباط و کاهش کیفیت زندگی

تعریف وسواس فکری-عملی

«اختلالی شایع، مزمن و طولانی‌­مدت که فرد در آن دچار افکار (وسواس فکری) و رفتار (وسواس عملی) غیرقابل کنترل و مکرر می‌­شود و احساس می‌کند که باید چندین‌بار این افکار و رفتار را تکرار کند.» البته این وسواس ممکن است روی هر چیزی متمرکز شود. اما در اغلب موارد، وسواس عملی مستقیما به وسواس فکری مربوط می شود. مثلا، اگر فرد فکر می کند که درب خانه راقفل نکرده بار ها به منزل بر می گردد و درب منزل راچک می کند.

وسواس فکری-عملی شایع

در بالا تعریفی از وسواس فکری داشتیم در ادامه به چند مورد از وسواس فکری شایع اشاره میکنیم :

وسواس آلودگی و  وسواس نجاست

افراد با داشتن وسواس آلودگی و نجاست، اغلب نگران خود و اطرافیان هستند.. آن ها بعد از تماس با هر جسمی ذهنشان درگیر پاکیزه بودن آن میشود و اینگونه از ادامه ی کار منصرف میشوند. آن ها معمولا در حال تمیز کردن و شستن دست و بدن خود هستند. این موضوع در زمان کرونا افزایش چشمگیری داشت به گونه ای که افراد سالم هم دچار این اختلال شده بودند. این اختلال در افراد معمولا به شستن زیاد و یا نرفتن به یک سری مکان ها و یا استفاده نکردن از یک سری وسایل  منجر میشود. لیست رفتارهای مرتبط با وسواس آلودگی عبارتند از:

• توالت‌های عمومی
• دست دادن
• دستگیره‌ی در و نرده‌های راه پله
• تلفن‌های عمومی
• غذا خوردن در مکان‌های عمومی
• رابطه‌ی جنسی
• حمام
• مسواک زدن

شستن به معنی یکبار تمیزی برای این افراد معنایی ندارد. آن ها شستن را تا جایی ادامه میدهند که احساس کنند تمیز شده است. به خاطر زمانی که این افراد صرف شست و شو میکنند، ممکن است کارهای بعدی با تاخیر اتفاق بیفتد که این موضوع میتواند روی توانایی های فرد و موقعیت های شغلی او تاثیر منفی بگذارد.ممکن است فرد به خاطر شست وشوی زیاد، علاوه بر خشکی دست ها و یا حتی خونریزی ، هزینه ی زیادی بابت شوینده و آب مصرفی بپردازد.

وسواس تقارن و نظم

اینکه همه چیز به صورت منظم و مرتب باشد یکی از شایع ترین وسواس های فکری-عملی است. در این وسواس فرد باید احساس کند همه چیز سر جای خودش قرار دارد و از نظر ظاهری ایرادی نداشته باشد. آن ها معمولا زمان زیادی را صرف اینکه همه چیز سر جای خودش به صورت منظم و قرینه باشند ، صرف میکنند. این موضوع ممکن است باعث تاخیر در کارهای آن ها شود و در نتیجه میتواند تاثیر منفی روی جسم و روح فرد بگذارد. این وسواس ممکن است تا حدی پیش برود که آن ها برای حفظ نظم و تقارن وسایل و سطوح از ورود افراد به منزلشان جلوگیری کنند. در لیست زیر بعضی از انواع این وسواس را عنوان کرده‌ایم:

• آراستگی
• سطوح بدون لکه باشد
• چیدن وسایل مانند چیدن کتاب و…

افکار سرزده‌ی مزاحم

نشانه های این وسواس چیست ؟ در این وسواس فرد دچار نوعی از وسواس فکری می‌شود که دارای ماهیت تکرار شونده و مزاحم می‌شود. مثلا افکاری مانند ایجاد صدمه و یا آسیب جنسی به افراد نزدیک نوعی از این افکار مزاحم است. در زیر به زمینه‌های مشترک افکار سرزده‌ی وسواسی اشاره کرده‌ایم:

• افکار سرزده‌ی رابطه‌ای
• افکار سرزده‌ی جنسی
• افکار سرزده‌ی تفکر جادویی
• افکار متجاوز مذهبی
• افکار سرزده‌ی خشونت‌آمیز
• وسواس متمرکز بر بدن

چه افراد معروفی به وسواس یا OCD مبتلا هستند؟

افراد زیادی ممکن است با وسواس دست و پنجه نرم کند. این بیماری متعلق به قشر خاصی نیست و حتی ممکن است ورزشکاران و هنرمندان و افراد معروف هم مبتلا به وسواس تمیزی ، نظم ، قرینگی و… مبتلا باشند. از نمونه افراد معروف مبتلا به وسواس میتوان به کامرون دیاز و هاوی ماندل اشاره کرد که مبتلا به وسواس تمیزی هستند. دیوید بکهام که به شدت درباره تقارن اشیا حساس است که طبق گفته ی همسرش، سه فریزر دارد که مواد مختلف غذایی را در آن بسته بندی کند. کسانی هم مثل جاستین تیمبرلبک نه تنها از وسواس فکری بلکه از بیماری عدم توجه هم رنج می برند.

آیا وسواس فکری-عملی (OCD) قابل درمان است؟

این اختلال می تواند به مقدار زیادی روی زندگی بیمار و اطرافیان او تاثیر بگذارد، اما می­‌توان به روشهای مختلف به این افراد کمک کرد. بیمارانی که تحت تحریک عمیق مغز قرار می­‌گیرند به مدت شش هفته و هر روز به روان­پزشک مراجعه می­‌کنند. شما میتوانید برای اطلاعات بیشتر روش های درمان وسواس را مطالعه کنید.

سخن آخر

در بالا به سوال وسواس چیست؟ پاسخ دادیم و ریشه وسواس ا بررسی کردیم. اگر فرد مبتلا به اختلال وسواس فکری-عملی خفیف تحت درمان قرار نگیرد، ممکن است علائم خود به خود بهبود یابد. با این حال، علائم اختلال وسواس فکری شدید یا متوسط بدون درمان، بهبود نمی‌یابند و ممکن است بدتر شوند. درمان می‌تواند مؤثر باشد، اما باید در نظر داشت که درمان این اختلال یک پروسه مداوم است. به عنوان مثال در صورت درمان و حذف شدن علائم در جوانی در بعضی از افراد ممکن است در سنین کهن‌سالی این علائم دوباره ظاهر شوند. هر کسی که با هر شدتی دچار اختلال وسواس فکری-عملی است باید ضمن مراجعه به روان‌درمانگر و روان‌پزشک از مراقبت و راهنمایی‌های حرفه‌ای برخوردار شود. ما به شما یکی از بهترین روانشناس حال حاضر ایران  را پیشنهاد میدهیم :